Görme engelli birine yardım etmek için önce kendinizi tanıtıp yardıma ihtiyaç duyup duymadığını sorun. Yardımı kabul ederse nasıl destek istediğini öğrenin. Kişiyi kolundan çekmek, habersizce yönlendirmek veya onun yerine karar vermek yerine açık bilgi verin ve tercihine uyun. Yardım teklifinin reddedilmesi de olağandır.
Önce sorun, sonra yardımcı olun
“Merhaba, yardıma ihtiyacınız var mı?” sorusu iyi bir başlangıçtır. Kişi yalnızca bir adres tarifi isteyebilir; birlikte yürümeye ihtiyaç duymayabilir. Doğrudan kendisiyle konuşun, yanında biri varsa soruları otomatik olarak o kişiye yöneltmeyin. Görme kaybı kişiden kişiye farklılık gösterdiği için neyi görüp görmediğini veya hangi yöntemi tercih ettiğini varsaymayın. Bu yaklaşım, RNIB’nin rehberlik önerileriyle uyumludur.
Birlikte yürürken nasıl rehberlik edilir?
Kişi fiziksel rehberlik isterse hangi tarafta yürümenizi tercih ettiğini sorun. Kolunuzu sunun; tutup tutmamaya kendisi karar versin. Kişiyi itmeyin veya kolundan sürüklemeyin. Yürürken kaldırım kenarı, basamak, dar geçit ya da önünüzdeki engelleri yaklaşırken kısa ve anlaşılır biçimde haber verin. Basamağın çıkış mı iniş mi olduğunu belirtin. Oturacağı yere geldiğinizde sandalyenin nerede olduğunu tarif edin; ihtiyaç duyarsa elini sandalye arkalığına yönlendirmeyi teklif edin. Ayrılırken haber vermek de önemlidir. American Foundation for the Blind, kişinin kendi yönünü ve tercihlerini belirlemesine alan açılmasını önerir.
Yön tarifini somutlaştırın
“Şurada” veya “bu taraftan” demek yerine konum ve mesafe belirtin: “Kapı yaklaşık üç adım ileride, sağınızda” gibi. Özellikle yol kenarında kişinin karşıya geçmek istediğini varsaymayın. Önce nereye gitmek istediğini ve nasıl bir yardımın işe yarayacağını sorun.
Rehber köpek ve beyaz bastonla ilgili nelere dikkat edilmeli?
Rehber köpek çalışırken onu sevmeyin, çağırmayın, beslemeyin veya koşumundan tutmayın. Bir şey sormak istiyorsanız köpeğin sahibine hitap edin. Beyaz bastonu da kişinin izni olmadan tutup yönlendirmeye çalışmayın. Guide Dogs for the Blind, rehber köpeğin dikkatini dağıtmamanın ve hareket yolunu kapatmamanın önemini vurgular.
Günlük yaşamda yapılması ve yapılmaması gerekenler
| Yapın | Yapmayın |
|---|---|
| Kendinizi tanıtın ve doğrudan kişiyle konuşun. | Yalnızca yanındaki kişiyle konuşmayın. |
| Yardım teklif edin, nasıl yardımcı olacağınızı sorun. | İzin almadan kolundan tutmayın veya çekmeyin. |
| Engelleri ve yönleri somut ifadelerle tarif edin. | Yalnızca işaret ederek “orada” demeyin. |
| Bulunduğu ortamdan ayrılırken haber verin. | Konuşmanın ortasında sessizce uzaklaşmayın. |
| Bilgiyi kişinin tercih ettiği erişilebilir biçimde sunmayı teklif edin. | Bir metni okuyamadığını veya mutlaka sesli okunmasını istediğini varsaymayın. |
Bir menüyü, tabelayı veya formu okumayı teklif edebilirsiniz; ancak önce hangi bilginin gerekli olduğunu sorun. Telefonla erişim, ekran okuyucu ve diğer seçenekler hakkında daha fazla bilgi için görme engelliler için teknoloji ve erişilebilirlik rehberine bakılabilir.
Görme kaybını tek bir deneyim olarak düşünmeyin
Bazı kişiler çevresindeki şekilleri veya ışığı algılayabilir, bazılarıysa çok daha az görür. Destek ihtiyacı ortama ve kişisel tercihe göre değişir. Görme kaybıyla ilişkili göz hastalıkları hakkında bilgi arıyorsanız retina hastalıkları ve sarı nokta hastalığı yazıları ayrı bir başlangıç noktasıdır. Bir kişinin göz sağlığı hakkında görünüşüne bakarak çıkarım yapmak ise doğru değildir.
